Luteduo


Wszelkie prawa zastrzeżone © 2002-2018
Lute Duo Anna Kowalska & Anton Birula.
Stronę stworzył Artur Kosnowicz w październiku 2014.

<<< wróć do PROJEKTÓW

BACH NA DWCH LUTNIACH

ANNA KOWALSKA lutnia barokowa
ANTON BIRULA lutnia barokowa

Program w caoci powicony jest muzyce Jana Sebastiana Bacha.

Bach i lutnia to temat tajemniczy, peen wtpliwoci i niekoczcych si dyskusji. Oczywicie, specyfika uderzanego dwiku bya zawsze rdem fascynacji dla wielkiego kompozytora. Bez koca toczy si spr o to, czy jego utwory lutniowe zostay napisane na Lautenwerk („klawesyn lutniowy”) czy sam lutni.

Lutnia zawsze fascynowaa J.S. Bacha. Oprcz „utworw lutniowych”, uy jej nawet w duych kompozycjach, takich jak Trauer-Ode czy Pasja wg w. Mateusza. Unikalno brzmienia tego instrumentu ley w jego szczeroci, oryginalnoci i delikatnoci zarazem.

Muzyka Bacha jest zawsze wielkim wyzwaniem dla lutnisty, przez swoj muzyczn i techniczn zoono, a take cige spekulacje dotyczce wyboru odpowiedniego do niej instrumentu.

Prawdopodobnie sam Bach nie gra na lutni, lecz – co bardzo istotne – mia stale styczno z czoowymi lutnistami mieszkajcymi w Niemczech (Kropfganzem, Weyrauchem, Falckenhagenem i oczywicie S.L. Weissem). Niektrzy z nich s twrcami piknych duetw lutniowych i znali muzyk J.S. Bacha. Trudno sobie wyobrazi, e nie pocigaa ich jego muzyka, i e nigdy nie prbowali gra jej na dwie lutnie. Wiedza Bacha na temat moliwoci technicznych lutni stopniowo si poszerzaa, czego odzwierciedlenie znajdujemy w jego utworach lutniowych, ktre bez wtpienia zostay napisane na tzw. klawesyn lutniowy. Zadziwiajce jest przystosowanie niektrych z tych utworw do specyfiki techniki lutniowej, w innych za – nierozwizywalne trudnoci techniczne. Jedyne rozwizanie tej zagadki, jakie si nasuwa, to e dziea z numerami BWV 995, BWV 999, BWV 1000, BWV 1006a byy komponowane lub opracowywane w cisej wsppracy z lutnist, podczas gdy BWV 996, BWV 997, BWV 998 s najprawdopodobniej utworami czysto klawiszowymi przeznaczonymi do wykonania na „klawesynie lutniowym”, skomponowanymi z myl o skali lutni i jej specyficznym wskim ambitusie.

Przygldajc si lutniowej muzyce Bacha, zadawalimy sobie dwa pytania:
«Dlaczego Bach zwrci uwag na lutni, czy te specyficzny lutniowy rodzaj dwiku?»
«Dlaczego zawsze prbowa poczy instrument klawiszowy z szarpanym?»

Nagle doszlimy do do prostego rozwizania.

W czasach Bacha pewien instrument cieszy si niesychan popularnoci, znajdowa si w wielu domach i by swego rodzaju „koniem roboczym” dla muzyka, dzi ju nie syszy si go w salach koncertowych. Chodzi o klawikord.

To faszywy stereotyp, e organy byy ulubionym instrumentem Bacha – kompozytor wola may klawikord od organw czy klawesynu. Mwi o nim, e to instrument, ktry ze wzgldu na swoje moliwoci ma dusz. Rzeczywicie, walorw takich jak moliwo modelowania dynamiki, czy unikalne vibrato ksztatowane palcem, nie posiada aden inny instrument klawiszowy! Jedyn „saboci” by jego cichy dwik, ktry sprawia, e jest to prawdopodobnie najdelikatniejszy instrument na ziemi.

Natomiast jedynym instrumentem szarpanym, ktry mia taki sam charakter, lecz wikszy wolumen brzmienia, bya lutnia (a jednak i ona jest wci do cichym instrumentem). Zastanawiajc si nad wykonywaniem muzyki Bacha na lutni, oraz przygotowujc transkrypcje na duet lutniowy, zawsze mylelimy o brzmieniu klawikordu, ktry stale towarzyszy Bachowi. Klawikord by niezwykle czsto uywany do wyprbowywania nowych kompozycji w domowym zaciszu, do prezentowania ich po raz pierwszy domownikom. Bardzo moliwe, e nawet ogromne chry z mszy i oratoriw byy najpierw przegrywane na tym maym instrumencie!

Wtedy te dotaro do nas, e Lautenwerk, ktrego Bach uywa, a nawet bra udzia w konstruowaniu go, jest ogniwem czcym lutni z klawesynem; swego rodzaju kompromisem, ktry mia pozwoli mistrzowi wydobywa dwik lutni i prezentowa go liczniejszej publicznoci.

Muzyka Bacha na lutni jest wspaniaym przykadem sztuki transkrypcji. Jednymi z najpopularniejszych utworw lutniowych s suity BWV 995 i BWV 1006a, bdce jednoczenie arcydzieami literatury wiolonczelowej i skrzypcowej (BWV 1011 i BWV 1006). Pewnie nigdy nie dowiemy si ktre wersje byy pierwotne, lecz, co najwaniejsze, Bach zobaczy w lutni, podobny do innych instrument solowy. Uywa jej jak instrumentu polifonicznego, na ktrym mona realizowa oddzieln, do rozwinit lini basow oraz bogate zdobnictwo.

Wiadomo, e Bach czsto opracowywa swoje utwory na rne instrumenty(np. preludium z suity BWV 1006a pojawia si jako sinfonia w Kantacie BWV 29 Wir danken dir, Gott, wir danken dir w wersji na organy, smyczki, trbki i perkusj!).

Prezentowane tu suity lutniowe F-dur BWV 1006 oraz g-moll BWV 995 s prawdopodobnie najpopularniejszymi kompozycjami Bacha na ten instrument. Obydwie istniej rwnie w wersjach kolejno na skrzypce i wiolonczel solo. Zostay one zapisane na dwch picioliniach (nie w tabulaturze), co nasuwa do oczywiste przypuszczenie, e powstay przy instrumencie klawiszowym, ale gra si je wygodnie take na lutni.

To sprawio, e wpadlimy na pomys przygotowania wasnych transkrypcji utworw Bacha.

W programie tym, obok oryginalnych suit Bacha, prezentujemy nasze transkrypcje Suity francuskiej, organowego preludium choraowego Ich ruf zu dir, Herr Jesu Christ

, a nawet utworu orkiestrowego – Arii z Uwertury D-dur BWV 1069. Opracowujc te dziea na duet lutniowy, prbowalimy wyobrazi sobie jak zagraliby je lutnici z czasw Bacha.

Kiedy skoczylimy, sami bylimy zdumieni jak naturalnie brzmi one na naszych instrumentach. Struktura kompozycji i typowo lutniowa szkicowa struktura melodii Suity francuskiej od pierwszych nut przypomina wspaniae duety pisane w stylu brise przez kompozytorw takich jak Francois Dufault czy Ennemond Gaultier.

BACH NA DWCH LUTNIACH

JOHANN SEBASTIAN BACH (1685-1750)

Toccata F-dur BWV 540 na dwie lutnie

III Suita francuska d-moll BWV 814 na dwie lutnie
Allemande | Courante | Sarabande | Menuett Trio | Angloise | Gigue

III Suita angielska BWV 808 na dwie lutnie
Prelude | Allemande | Courante | Sarabande | Gavotte 1 | Gavotte 2 (La musette) | Gigue

Koncert na dwie lutnie i instrumenty smyczkowe d-moll BWV 1043 (pierwotnie na dwoje skrzypiec)
Vivace | Largo ma non tanto | Allegro

Air z Suity orkiestrowej D-dur BWV 1068 na dwie lutnie

Preludium choraowe “Ich ruf’ zu dir, Herr Jesu Christ” BWV 639 na dwie lutnie

Suita g-moll na lutni BWV 995
Prelude | Allemande | Courante | Sarabande | Gavottes 1 & 2 | Gigue

Suita a-moll na lutni BWV 997
Prelude | Fugue | Sarabande | Gigue | Double

Sonata g-moll na lutni BWV 1001 (pierwotnie na skrzypce solo)
Adagio | Fuga | Siciliana | Presto

Suita F-dur na lutni BWV 1006a
Preludio | Loure | Gavotte en Rondeau | Menuet I & II | Bourre | Gigue

Suita C-dur na lutni BWV 1007 (pierwotnie na wiolonczel solo)
Prelude | Allemande | Courante | Sarabande | Menuets 1 & 2 | Gigue

Suita a-moll na lutni BWV1008 (pierwotnie na wiolonczel solo)
Prelude | Allemande | Courante | Sarabande | Menuets 1 & 2 | Gigue

Suita D-dur BWV 1012 (pierwotnie na viol pomposa)
Prelude | Allemande | Courante | Sarabande | Gavottes 1 & 2 | Gigue

<<< wróć do PROJEKTÓW