BAROKOWE DUETY LUTNIOWE

ANNA KOWALSKA lutnia barokowa
ANTON BIRULA lutnia barokowa

Dzieła kompozytorów takich jak: Ennemond Gaultier, William Lawes, Francois Dufault, Adam Falckenhagen, Joachim Bernhard Hagen, Marin Marais.

Od kilku już dziesięcioleci niesłychanie wzrasta zainteresowanie muzyką dawną oraz wykonawstwem historycznym. Poczynając od uznanych mistrzów – Bacha, Rameau, po dzieła zapomnianych postaci, takich jakFranz Xaver Richter czy Jan Dismas Zelenka, nagła intensyfikacja zainteresowania doprowadziła do okresu ożywionego odkrywania zapomnianych utworów i przywracania im miejsca w repertuarze koncertowym. W tym klimacie „odrodzenia” zaczęto doceniać lutnię i muzykę na nią skomponowaną. Celem tego programu jest zwrócenie uwagi na długo zapomniane utwory na duet lutni barokowych, oraz rzucenie nieco światła na muzykę napisaną „o zmroku” wspaniałej historii lutni. Wykonujemy ją na 13-chórowych lutniach barokowych, dokładnych kopiach instrumentów z epoki.

  
Ennemond Gaultier (1575 -1651)jeden z najświetniejszych  kompozytorów w długiej historii lutni barokowej. Jako czołowa postać wczesnej  francuskiej szkoły lutniowej, miał ogromny wpływ na rozwój stylu brise. Ten nowy język muzyczny był jednym  z pierwszych, które wyparły modalność i renesansowy kontrapunkt. Tak więc  muzyka Ennemonda Gaultier daje współczesnemu słuchaczowi szansę posłuchania jednego  z najwcześniejszego barokowych „dialektów”, który miał znaczny wpływ na muzykę  europejską od Couperina do Bacha.
  
William Lawes (1602 1645) zajmuje ważne miejsce w ewolucji, jaka  nastąpiła w muzyce angielskiej między generacją Byrda i Gibbonsa, a pokoleniem  Locka i Purcella. Lowes cieszył się w Anglii wielką popularnością jako  kompozytor. Mimo że pamięta się o nim dziś głównie ze względu na jego kompozycje  na instrumenty klawiszowe, część najwspanialszej muzyki, jaka wyszła spod jego  pióra kryje się w suitach Royal Consort na viole da gamba i dwie teorby. Prezentowany tu duet jest jedynym utworem  pozostawionym przez Lowesa na dwie lutnie.
  
Adam Falckenhagen (1697 - 1754) był jednym z ostatnich wielkich lutnistów i  mistrzem stylu galant. Język muzyczny  jego utworów jest podobny do tego, którym posługuje się J. C. Bach w Londynie  oraz Franz Xaver Richter w Mannheim, i jest połączeniem szlachetnej śpiewnej  melodii (cantabile) z dramatycznymi  progresjami akordowymi w stylu Sturm und  Drang. W przeciwieństwie do wielu jemu współczesnych, pokaźna część jego  spuścizny przetrwała do dnia dzisiejszego. Składają się na nią dwie księgi  wirtuozowskich sonat solowych, sześć triów na flet traverso, lutnię i  wiolonczelę, oraz kilka innych kompozycji, w tym prezentowany tu Duet F-dur,  który zachował się w formie rękopisu.
  
Joachim Bernhard Hagen (1720 - 1787) jest dość kłopotliwą postacią  w historii muzyki lutniowej. Ze źródeł biograficznych znany jest przede  wszystkim jako skrzypek na dworze w Bayreuth, jednakże wszystkie kompozycje,  które po nim pozostały (z wyjątkiem jednej sonaty skrzypcowej) przeznaczone są  na lutnię. Prawdopodobnie był uczniem Falckenhagena. Technicznie musiał być  bardzo uzdolnionym lutnistą, natomiast pod względem stylistyki zrywającej już z  idiomem barokowym, Hagen jest ostatnim z wielkich kompozytorów lutniowych. Duet  c-moll to wspaniale skomponowany utwór w tzw. stylu wzmożonej uczuciowości (Empfindsame Stil) związanym najściślej z  C.P.E. Bachem. Odważne modulacje, nagłe sforzanda i przebogata ornamentacja są typowymi cechami twórczości Hagena.
  
Marin Marais (1656 - 1728) francuski kompozytor,  wirtuoz violi da gamba. Był uczniem najwspanialszego bodajże gambisty epoki – Monsieur Saint Colombe’a. Sam Marais  stworzył dzieła uznane po dziś dzień za jedne z najpiękniejszych i najbardziej  wymagających w literaturze gambowej. Jego najważniejsze kompozycje zostały  opublikowane w latach 1686-1725 w pięciu zbiorach, zawierających ponad 550  utworów na jedną, dwie lub trzy viole da gamba z towarzyszeniem basso continuo. Można je wszystkie  podzielić na dwie generalne kategorie: melodyczną i harmoniczną, zależnie od  tego który czynnik dominuje. Kompozycje należące do pierwszej grupy  wykorzystują wzniosłą prostotę ekspresyjnej melodii, połączonej z ornamentacją  i prostymi zwrotami kadencyjnymi. Utwory napisane w stylu harmonicznym posiadają  gęstą, skomplikowaną fakturę – niezwykle błyskotliwą kombinacją pomysłów  melodycznych z progresjami akordowymi. Allemande  & Gavotte d-moll oraz Chaconne G-dur,  mimo że skomponowane oryginalnie na dwie gamby i b.c., brzmią znakomicie w  transkrypcji na dwie lutnie.